Sisyphus en CO2

Sinds de 60 er jaren neemt de consumptie van fossiele brandstoffen toe en daarmee de CO2 uitstoot.  In de berichtgeving in de media echter gaat het vaak alleen over de consumptie van fossiele brandstoffen in de OECD landen die hun productie verplaatsten naar lage lonen landen. 

Alle energie komt van Onze zon. De energie die ze al 4,5 miljard naar de aarde straalt wordt via fotosynthese omgezet in planten- biomassa. Fossiele brandstoffen en biomassa zijn opgeslagen zonne- energie en bij verbranding daarvan komt de CO2 die werd opgenomen tijdens de synthese, weer terug in de atmosfeer.

Newcomen bedacht in 1710 een machine waarmee water uit de tinmijnen kon worden gepompt door een vuurtje te stoken onder een ketel met water. De brandstof voor het vuurtje waren kolen, die het hout dat ze tot dan toe toe gebruikten om huizen te verwarmen, verving . Net op tijd, want door de sterk groeiende bevolking en bouw van oorlogsschepen waren Engeland, Nederland en Denemarken voor een groot deel van hun bossen ontdaan.

60 jaar later wist James Watt het ontwerp van Newcomen zodanig te verbeteren dat de stoommachine echt bruikbaar werd . Dat was het startsein voor de industriële revolutie, waarin machines gaandeweg arbeid zouden gaan vervangen.

Naar mijn idee was de relatie tussen een economie en brandstoffen zonneklaar, maar dat bleek niet zo te zijn. Er kwamen organisaties en wetenschappers die vertelden dat er geen brandstoffen meer nodig zouden zijn en dat we huidige economie zouden gaan inruilen voor een ‘ betekenis ‘ economie: zonder energie, minder vlees en zonder vliegreizen nog.

Maar het energiegebruik reikt verder dan het huishouden alleen. Verreweg het grootste gedeelte van de brandstof- consumptie komt voor rekening van de wegenbouw, fabrieken,  scholen, ziekenhuizen en verzorgingshuizen kantoren verwarmen en verlichten, drinkwatervoorziening en riolering,  afval inzamelen en verwerken enzovoort.  Kortom, om het welvarende leven mogelijk te maken.

Zó welvarend dat  veel mensen geen benul meer lijken te hebben van het feit dat de wereld waarin ze leven 24/ 7 draait op het verbranden van fossiele brandstoffen. Sterker , ze willen dat we die brandstoffen uitbannen en vervangen door windmolens, zonnepanelen en biomassa.  Maar om die te produceren, exploiteren en onderhouden zijn veel meer brandstoffen nodig dan voorheen en zal de mensheid nooit het gestelde doel halen.  Als Sisyphus, zal ze eeuwig de bal tegen de berg blijven opduwen zonder vooruit te komen.  Behalve dan dat ondertussen de grondstoffen en voorraden brandstoffen, respectievelijk worden verspild en uitgeput raken  en de vervuiling zal toenemen.

Door de berichtgeving in de media denken veel mensen dat de consumptie van fossiele brandstoffen en de CO2 uitstoot daalt , maar dat komt omdat daarbij vaak selectief gebruik wordt gemaakt van cijfers uit de landen van de OECD die hun energie intensieve en vervuilende activiteiten verplaatsten naar  zogenoemde lage -lonen landen.  In werkelijkheid vertoont de grafiek van de wereldwijde consumptie van brandstoffen vanaf de 60 er jaren een stijgende lijn en derhalve ook die van de CO2 uitstoot. De laatste jaren zelfs sneller dan ooit vanwege de toegenomen productie van windmolenparken, zonneparken en andere installaties inzake de energietransitie. ( lees op de homepage én het boek waarom)

De gegevens voor het samenstellen van de grafieken hieronder, komen van de  66 ste editie van de BP Statistical Review of World Energy June 2017 en de, door Hans Rosling opgerichte, Gapminder Foundation. Die zijn voor iedereen toegankelijk.

In de grafieken worden de energieconsumptie, het aandeel renewables en de CO2 uitstoot van verschillende landen en groepen landen weergegeven.

De energieconsumptie betreft ALLE brandstoffen, INCLUSIEF RENEWABLES en wordt weergegeven in miljoenen tonnen  olie- equivalenten.  De CO2 uitstoot wordt weergegeven in miljoenen Tonnen.

De periode loopt van 2006 tot 2017


De grafiek van de wereldenergieconsumptie en de CO2 uitstoot laat een lineaire stijging zien over de periode 2006 tot 2017 met een gemiddelde groei van 1,8 % en die van de CO2 uitstoot 1,6 %. Uit deze cijfers mag blijken dat economische groei en het gebruik van fossiele brandstoffen een directe relatie met elkaar hebben.  Dat het over fossiele brandstoffen gaat wordt ook duidelijk uit de verhouding tussen de consumptie en de CO2 uitstoot .  Het aantal miljoenen tonnen van CO2 is een factor 2,5 groter, hetgeen overeenkomt met de gemiddelde hoeveelheid CO2 die vrijkomt bij de verbranding van verschillende brandstoffen:

  • Steenkool: 2,6 kg per kg
  • Gas : 1,8 kg per m3
  • Benzine    :     2,4 kg/ltr
  • Dieselolie      2,7kg/ltr  ( bron : energiefeiten .nl )

Van de wereld gaan we naar Nederland,waar de energieconsumptie en CO2 uitstoot daalden. Van 2006 tot 2017 met een gemiddelde van 1,6% per jaar.  De CO2 uitstoot daalde in die periode van 242 miljoen ton naar 212 miljoen ton.

De  grafieken van andere OECD landen vertonen eenzelfde beeld . In die landen was het beleid kennelijk : om energie- intensieve – CO2- uitstoot / productie te verplaatsen naar lage lonen landen .  

Behalve Duitsland dan.  Duitsland is een land met veel maakindustrie dus energie – intensief. Dat is te zien aan de lijn. Uit de cijfers blijkt ook dat de CO2 uitstoot evenredig afnam met de energieconsumptie. En dat de energiewende kennelijk géén of weinig invloed had op de hoogte van de CO2 uitstoot . In het rijtje met Frankrijk en Nederland eindigd Duitsland op de derde plaats.

Sommige landen die de productie overnamen behoren tot de  ‘snelle groeiers “: Vietnam,  Bangladesh, Peru, Algerije, Kazachstan  en Turkije , maar ook Brazilië en Chili bijvoorbeeld waar dan weer derivaten uit natuurlijke grondstoffen – biofuels – grondstoffen voor de productie van hippe bioplastics worden geproduceerd ( door tropische oerwouden te kappen )

Maar het grootste gedeelte van de CO2 uitstoot  exporteerden de westerse landen naar China en India . ( In deze grafiek zijn ook de energieconsumptie en CO2 uitstoot van de VS opgenomen ter vergelijking .  De CO2 uitstoot daalde in de VS met 11 % )

Daar bestellen we graag onze spullen via internet die dan per zeeschip en het busje bij de deur worden afgeleverd en waar alle grote bedrijven van de wereld hun producten laten fabriceren vanwege de goedkope arbeid.  Windmolens en zonnepanelen worden er gemaakt, smartphones en tablets in de beroemde, of beter gezegd,  beruchte Foxconn fabrieken.  Dát verklaart de astronomisch grote energieconsumptie , 23 % van het wereldtotaal , en de bijbehorende CO2 uitstoot; het verklaart waarom  de  energieconsumptie en CO2 uitstoot van de OECD landen daalde.   Dat China en India het milieu bij de hun productie niet zo nauw nemen, blijkt uit de veel grotere factor tussen de energieconsumptie en CO2 uitstoot ten opzichte van de factor op wereldschaal die zeer waarschijnlijk het gevolg is van het grote aantal centrales met een slechte verbranding.

CO2 – uitstoot  China is in absolute termen de grootste veroorzaker van CO2 uitstoot in  de wereld en wordt daarom in de media altijd in een adem genoemd met the USA , maar als de uitstoot per capita wordt weergegeven onstaat een heel ander beeld . China heeft  1,39 miljard inwoners ( capita )  en buurland India 1,29 miljard inwoners . The USA heeft 318 miljoen inwoners .  Uitgedrukt in  CO2 uitstoot per capita ( inwoner ) scoren de USA dan vele malen hoger dan de Chinezen en is de uitstoot van de Indiërs vrijwel nihil. 

Conclusie  De energietransitie is de nieuwe economie die net als alle andere is gebaseerd op het verbranden van fossiele brandstoffen.  Net als Sisyphus zal de mens  eeuwig de steen de berg oprollen als ze volhoudt dat te ontkennen.

bureaulesswatts ©

alfa’s kun je alles wijsmaken

CO2 uitstoot NL absoluut

“alfa’s kun je alles wijs maken”  is een uitspraak van Minister Plasterk  ( VK 27 juni 2015 )

Afgelopen week zagen we in ‘Nieuwsuur’ een optreden van mevrouw  Minnesma, directeur van de actiegroep Urgenda.  Die ochtend hadden zij de ‘klimaatzaak’ tegen de staat gewonnen, éen en ander tot verbazing van iedereen die iets weet over de werking van een ‘rechts’staat.  De rechter had in de uitspraak onze regering bevolen zich te houden aan internationale afspraken die zouden inhouden dat de CO2 uitstoot in Nederland in het jaar 2020- over 4,5 jaar dus- niet met 17 %, zoals we nog dachten,  maar met 25 %  zou zijn verminderd ten opzichte van het ijkjaar 1990, toen premier Lubbers het onderwerp op de agenda had gezet.

Uit bovenstaande grafiek wordt duidelijk dat daar aanvankelijk al helemaal niets van terechtkwam, maar dat we de laatste jaren, ironisch genoeg, gered door de crises,  in 2013 toch nog eindigden op de stand van ca. 239 miljoen Ton CO2 in dat jaar, nog steeds 9 % boven het ijkjaar 1990.  Om in 2020 alsnog de 25 % reductie te halen, nog 34 % te gaan dus.

Het nieuws was inmiddels de hele wereld overgegaan, vertelde  Minnesma trots. ja, logisch ! in welk land nog meer zou een rechter een dergelijke uitspraak doen.  Veel meer dan storm in een glaswater bleek de uitspraak niet te veroorzaken overigens. Een paar dagen later was er in de media al niets meer over te vinden en op de Linked In-groep, met 2200 volgers, was één berichtje geplaatst, dat  2 likes kreeg en geen commentaar, op de facebook pagina met 6500 volgers, kwam het aantal likes niet boven de 60 uit.

Afgezien van het feit dat de voorgestelde aanpassing van enkele miljoenen woningen om die ‘energie neutraal te maken ‘  technisch en organisatorisch gezien een onmogelijke opgave zou zijn, zeker binnen het nog beschikbare tijdsbestek, zou ook de gewenste reductie niet kunnen worden gehaald, simpelweg omdat woningen nu eenmaal niet zoveel energie gebruiken.

Van de 3245 PJ bedraagt het energieverbruik van particuliere huishoudens  404 PJ, ofwel 12,5 %.  De overige 87,5 % is nodig om auto’s te laten rijden, (wegen) (bouw) machines te laten werken, vrachtwagens te laten rijden, vliegtuigen te laten vliegen, schepen te laten varen; fabrieken,kantoren, ziekenhuizen en verpleegtehuizen te verwarmen en koelen (datacenters), zwembaden, riolering etc. aan te leggen  en vul zelf maar in.

In onderstaand grafiekje is het energieverbruik van een huishouden uitgedrukt in liters benzine-equivalenten. Op éen liter benzine rijdt een gemiddelde auto 15 km.

De blauwe staaf geeft het gemiddeld verbruik weer van een huishouden: 38,8 liter…. per dag! De rode staaf geeft het verbruik weer voor verwarming en elektriciteit: 3,5 liter benzine equivalent.  De overige 35,3 liter die elk huishouden, direct en indirect, verbruikt, is nodig voor  de hierboven genoemde activiteiten.

image001

Dus, nadat de plannen van Urgenda zullen zijn uitgevoerd in 2020  zal de doelstelling van 25 % bij lange na nog niet gehaald blijken te zijn.  Vooral ook omdat voor de transitie zelf enorme hoeveelheden fossiele brandstoffen nodig waren. denk aan het winnen van al die extra grondstoffen het vervoer ervan en de verwerking ervan door miljoenen mensen die miljoenen kilometers zullen gaan afleggen om een en ander te realiseren. Denk aan de schepen die de windmolens gaan bouwen en onderhouden, denk aan de elektriciteitsnetten die moeten worden gebouwd om de steeds verder toenemende hoeveelheid stroom in twee richtingen te transporteren ( het hele land komt vol te staan met masten ) enzovoort.  Dat al die activiteiten veel -nieuwe- werkgelegenheid zouden opleveren, is natuurlijk duidelijk.

Naar aanleiding van de commotie rond de uitspraak van de rechter had Jeroen Trommelen, redacteur energie, duurzaamheid en milieu van de Volkskrant, de knuppel in het Urgenda -hoenderhok gegooid met de stelling dat vliegen weer elitair zou moeten worden.  Vliegen immers veroorzaakt niet alleen veel CO2 uitstoot, maar ook veel schadelijke NOX- gassen.  Voldoen aan de eisen van Urgenda, zou betekenen dat vliegen zeker 3 keer duurder zou moeten worden , zo hebben experts berekend. De gevolgen voor de luchthaven Schiphol en de toeristische sector zouden desastreus zijn en het is niet aannemelijk dat het publiek onverdeeld gelukkig zou zijn met een dergelijk plan, want het zou hen beroven van de mogelijkheid goedkoop vakantie te vieren in een zonnig land .

Het kwartje van kok ligt al weer ver achter ons, maar nog steeds trekken mensen wit weg als erover wordt gesproken.  En dat was maar een kwartje .   Onlangs nog, toen de vliegmaatschappijen van de overheid de opdracht hadden gekregen een ‘groentaks’ in te voeren van slechts enkele tientjes, was het land te klein geweest en vertrokken mensen massaal naar luchthavens in Duitsland. De maatregel werd ijlings ingetrokken.

Als het aan Urgenda ligt wordt vliegen weer elitair.

strandvliegtuig

Afval = Energie

In een ecologisch systeem is de kringloop van grondstoffen gesloten.  Sinds  we echter, ergens in de twintiger jaren,  steeds meer kunststoffen of synthetische stoffen  gingen gebruiken ( oa omdat grondstoffen vaak schaars waren of duur ) kwamen er steeds minder grondstoffen terug in de cyclus.  Sindsdien bestaat de term ‘ afval ‘.

De grondstof van kunststoffen is aardolie.  Aardolie wordt schaarser,  maar het gebruik van, met name plastic verpakkingen,  is de afgelopen decennia explosief gestegen en daarmee ook de het gebruik van aardolie en de vervuiling van het milieu en de zee ( plastic soup )
Elke dag weer worden wereldwijd miljarden verpakkingen weggegooid.   Tankers vol met aardolie worden linea recta omgezet in afval, dat vervolgens in het beste geval -door verbranding -voor een gedeelte wordt omgezet in elektriciteit, maar voor een groot gedeelte terecht zal komen op de steeds groter wordende afvalberg.  (landfills)‘

“Disposabels”,  is een mooi woord voor producten die één keer worden gebruikt en daarna  weggegooid.  Denk aan de luchtvaart en medische wereld.

recycling.  Soms kunnen de producten worden gerecycled .  Gedemonteerd en dan weer worden gebruikt als grondstof,  net als in de ecologische kringloop.   Dat  geldt echter alleen voor de plastics die tot de groep van de zogenaamde thermoplasten worden gerekend, zoals  bekertjes, flesjes en allerlei folies.   Niet de groep van thermoharders, die juist populairder wordt.  “Composieten’ tenslotte,  vezelversterkte  thermoharders  zijn zo mogelijk nóg populairder aan het worden, dankzij de eigenschap dat die extreem licht en sterk tegelijk zijn.  Daarom worden bijvoorbeeld  de wieken van  windturbines er van vervaardigd en BMW gaat binnenkort complete auto’s produceren in een speciaal gebouwde fabriek in Amerika, omdat lichte auto’s minder energie gebruiken.

Via allerlei (om)wegen belanden plastics  in de rivieren en de zee  en komen zo weer terecht in de voedselketen.

Energie:  Om een plastic verpakking te maken is maar heel weinig grondstof – bv. polyethyleen – nodig en maar heel weinig energie,  maar voordat de verpakking uiteindelijk via vele omwegen in de verbrandingsoven beland of op de afvalberg,  zijn een groot aantal stappen doorlopen waar energie ( olie ) voor nodig was.

Voorkomen  zou dus moeten worden  dat afval ontstaat.
Minder plastic afval betekent minder vervoersstromen bij de winning van grondstoffen, minder energie en vervuiling bij de productie en minder vervoersstromen bij de distributie – en  inzameling  met als gevolg : minder uitstoot van giftige gassen,  minder CO2 uitstoot en minder landfills en minder ( maatschappelijke ) kosten.

Afval reductie = minder energie = minder uitstoot en = last but not least een besparing op de kosten  in uw organisatie.

Is het ‘ circulaire economie’ of ‘ dé circulaire economie ‘?

Een ‘circulaire’ is een brief of reclamefolder.

Elke week ploft een pakket met circulaires op de mat van het huis waar ik woon en die gaat linea recta de vuilnisbak in en dan linea recta naar de vuilverbranding . ( waar dan weer een warmtenet aan wordt gehangen ) 

Onlangs heb ik een inzending gestuurd in het kader van de Herman Wijffels Innovatieprijs in de categorie ‘Circulaire economie’. Ik was in 5 minuten klaar, want ik wist natuurlijk heel goed hoe een circulaire economie eruit zou kunnen zien.

Mijn voorstellen zijn niet revolutionair en heel simpel uit te voeren en hoewel ze zouden leiden tot een enorme vermindering van de CO2 uitstoot en een schoner milieu, waar de prijsvraag over ging,  weet ik nu al dat mijn inzending het niet zal halen: niet innovatief  en niet hip.

Regelmatig spreek ik met mijn moeder van 90 jaar over het onderwerp ‘circulaire economie’, want daar kan zij veel over vertellen.

En ik zie het allemaal nog voor me:

Hoe bij ons elke week de schillenboer met paard en wagen door de straat kwam die het gft afval kwam ophalen om aan de varkens te voeren; hoe eens in de zoveel tijd de oud – ijzerboer het oude metaal kwam ophalen en hoe de melkboer elke dag door de straat kwam met zijn knetterende motorkarretje. Bij hem kocht mijn moeder in het begin nog losse melk en later melk in flessen die weer werden opgehaald.  En ja, het oud papier werd opgehaald door de muziekvereniging en kerk die met de opbrengst nieuwe muziekinstrumenten kochten of de kerk lieten restaureren.

Afval bestond niet !

Als we nog verder terug gaan in de tijd;  vóórdat machines hun intrede deden en heel veel zwaar werk van de mensen gingen overnemen , was er nog écht sprake van een ‘circulaire’ economie : ‘afval’  bestond  niet. Niet bepaald een tijd om naar terug te verlangen.  Mensen werkten van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat op het land om voedsel te verbouwen. Ze leefden vaak in erbarmelijke omstandigheden en ze haalden vaak de 50 ste verjaardag niet.

Maar tóen was er wel sprake van een ‘ circulaire economie ‘ .  In tegenstelling tot de  economie van nu,  die in steeds sneller tempo gebaseerd wordt op juist  lineaire productie.  

De schillenboer werd in de zeventiger jaren aan de kant gezet. De overheid had bepaald dat de ‘swill’, die hij aan de varkens voerde gevaarlijk was voor de volksgezondheid en dat vanaf dat moment gft afval alleen nog maar door gecertificeerde bedrijven mocht worden ingezameld.  Dit was de eerste sector die onder de marktwerking kwam te vallen.

Sinds die tijd hebben wij een GFT container en elke week komt de vuilnisauto die legen. Onlangs ben ik via een chauffer te weten gekomen dat een vuilnisauto voor elke twee kilometer 1 liter dieselolie verstookt. Al die vuilnisauto’s bij elkaar leggen  honderdduizenden kilometers af ( het locale wegennnet telt 122.000 km ) om het af te leveren bij een van de verwerkingsfabrieken, die er dan “groen” gas en compost van maken.  Gemeenten kopen het groene gas weer terug om de vuilnisauto’s op te laten rijden.   Na een tijdje is ook de compost klaar en kan de burger zijn eigen gft- afval weer terugkopen in een plastic zak.   Dat  gaan ze zaterdag’s met de auto ophalen bij het tuinbedrijf.

De melkboer, kruidenier etc zijn allang uit het straatbeeld verdwenen en producten die niet in een weggooiverpakking worden verkocht zijn zeldzaam. Dagelijks worden miljoenen melkpakken en ( plastic ) flessen, na één keer gebruiken weggegooid.

“Statiegeld is niet meer van deze tijd “,  zei CDA politicus Joop Atsma.

Niet alleen wordt er steeds meer afval geproduceerd, ook komen er steeds meer producten die zijn vervaardigd van materialen die niet hergebruikt kunnen worden of gerecycled en de afvalberg doen groeien. ( wieken van windmolens )

Circulaire economie ?  ” amehoela” zou mijn moeder hebben gezegd.

gerelateerde berichten :

Afval = Energie

afval bestaat niet meer

cleantech